بیشتر پروژه‌های ساختمانی شراکتی‌اند، و بیشتر دعواهای پایان پروژه هم سر یک سؤال ساده درمی‌گیرد: «بالاخره هر کدام چقدر گذاشتیم و چقدر برداشتیم؟» جواب‌ندادن به این سؤال معمولاً نه از بدحسابی، که از قاطی‌شدن حساب شرکا با حساب پروژه میآید. در این مقاله می‌بینید این دو را چطور جدا نگه دارید تا تسویهٔ آخر کار بحث نشود.
ریشهٔ ماجرا: دو حساب که یکی فرض می‌شوند
در یک پروژهٔ شراکتی دو حساب کاملاً مستقل وجود دارد که چون پولشان از یک جیب رد میشود، یکی فرض می‌شوند:
- حساب پروژه: درآمد از کارفرما، هزینهٔ دستمزد و مصالح. جواب می‌دهد «این پروژه سودده بود یا نه؟»
- حساب شرکا: پولی که شرکا گذاشته‌اند و پولی که برداشته‌اند. جواب می‌دهد «بین خودمان چه کسی طلبکار است؟»
وقتی این دو قاطی شوند، هر دو جواب غلط می‌شوند. شریکی که ۵۰۰ میلیون آورده تا حقوق کارگرها داده شود، اگر آوردهاش «درآمد پروژه» ثبت شود، پروژه سودده به‌نظر می‌رسد بی‌آنکه یک ریال از کارفرما رسیده باشد.
چهار حرکت پول را از هم جدا کنید
| حرکت پول | چیست | در سود پروژه می‌نشیند؟ |
|---|---|---|
| درآمد | پول کارفرما بابت کار انجام‌شده (صورت وضعیت) | بله |
| هزینه | دستمزد، مصالح، کرایه — خرج اجرای کار | بله |
| آوردهٔ شریک | پولی که شریک از جیبش وارد شرکت میکند | خیر — سرمایه است |
| برداشت شریک | پولی که شریک از شرکت برمی‌دارد | خیر — تقسیم سود یا بازگشت آورده است |
دو ردیف اول سود و زیان را می‌سازند. دو ردیف آخر فقط موجودی نقدی را جابه‌جا می‌کنند. هر دو دسته لازم‌اند، ولی در دو دفتر جدا.
حساب شرکا در پروژهٔ ساختمانی، در ۴ قاعده
قاعدهٔ ۱ — هر آورده و برداشت همان روز ثبت شود
بزرگ‌ترین دشمن حساب شرکا، «بعداً یادداشت می‌کنم» است. آورده‌ای که سه ماه بعد از حافظه بازسازی شود، محل اختلاف است. هر انتقال — حتی کارت‌به‌کارت شخصی برای پرداخت یک فاکتور — باید همان روز با مبلغ، تاریخ، نام شریک و «بابت» ثبت شود.
قاعدهٔ ۲ — پرداخت شخصی شریک هم آورده است
وقتی شریکی از حساب شخصی‌اش پول مصالح را می‌دهد، دو اتفاق افتاده که باید هر دو ثبت شوند: یک آوردهٔ شریک، و یک هزینهٔ پروژه. ثبت‌نکردن سمت اول یعنی طلب آن شریک از بین رفته؛ ثبت‌نکردن سمت دوم یعنی هزینهٔ پروژه کمتر از واقع دیده میشود.
قاعدهٔ ۳ — تراز هر شریک را جدا نگه دارید
تراز هر شریک = آوردههایش منهای برداشتهایش. این عدد باید هر لحظه در دسترس باشد، نه اینکه آخر سال از روی فیش‌ها بازسازی شود. یک مثال از سه شریک در یک پروژه:
| شریک | آورده (ریال) | برداشت (ریال) | تراز |
|---|---|---|---|
| شریک الف | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ طلبکار |
| شریک ب | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ بدهکار |
| شریک ج | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۰ | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ طلبکار |
همین جدول ساده، جلوی بیشتر بحث‌های پایان پروژه را می‌گیرد. شریک ب پانصد میلیون بیش از آوردهاش برداشته — نه اتهامی در کار است نه سوءتفاهمی؛ فقط یک عدد که همه می‌بینند و موقع تسویه لحاظ میشود.
قاعدهٔ ۴ — پول کنارگذاشته را هم ثبت کنید
وقتی بخشی از پول را بهجای تقسیم بین شرکا، به پسانداز یا دارایی (طلا، ارز) تبدیل میکنید، آن پول از موجودی نقدی شرکت خارج شده است. اگر ثبت نشود، موجودی روی کاغذ بیشتر از واقعیت می‌ماند و برای پرداخت‌های پیش‌رو روی پولی حساب میکنید که وجود ندارد. بهترین کار، ثبتش بهعنوان برداشت در همان لحظه است — و ثبت دوباره بهعنوان آورده وقتی نقد شد.
حساب شرکا با پروفین
پروفین — پنل مالی پیمانکاران و سازندگان — این دو دفتر را از اول جدا نگه می‌دارد:
- آورده و برداشت شرکا در بخش دریافتی‌ها ثبت میشود و در سود و زیان پروژه نمینشیند — فقط موجودی نقدی را جابه‌جا میکند.
- تراز شرکا (آورده منهای برداشت) در گزارش مالی لحظهای دیده میشود.
- در خزانه می‌توانید هنگام تقسیم پول، سهم «برداشت شرکا» را جدا کنار بگذارید — پس معلوم است این پول از کدام صورت وضعیت آمده.
- پسانداز ریالی یا دارایی (طلا و ارز) با مقدار و نرخ ثبت میشود و خودکار بهعنوان برداشت شرکا در حساب می‌نشیند؛ موقع نقدشدن هم بهعنوان آورده برمی‌گردد.
- گزارش‌ها «برداشت واقعی» را از «انتقال به پسانداز» جدا نشان می‌دهند، چون این دو یک چیز نیستند.
برای دیدن اینکه پول رسیده از کارفرما چطور بین پروژه‌ها و شرکا تقسیم میشود، بخش خزانه در راهنما را ببینید. مبنای درآمد پروژه هم در مقالهٔ ثبت صورت وضعیت پیمانکار توضیح داده شده است.
پرسش‌های پرتکرار
آیا برداشت شریک هزینهٔ پروژه است؟
خیر. هزینهٔ پروژه پولی است که بابت انجام کار خرج میشود: دستمزد، مصالح، کرایه. برداشت شریک تقسیم سود یا بازگرداندن آورده است و ربطی به هزینهٔ اجرای پروژه ندارد. اگر برداشت را هزینه حساب کنید، سود پروژه کمتر از واقع دیده میشود و تصمیمهای بعدی بر مبنای عدد غلط گرفته میشود.
آورده شرکا درآمد حساب میشود؟
خیر. آورده پولی است که شریک از جیبش وارد شرکت میکند تا کار راه بیفتد؛ سرمایه است، نه درآمد. موجودی نقدی شرکت را بالا میبرد ولی در سود و زیان پروژه نمینشیند. درآمد پروژه فقط از کارفرما میآید — یعنی صورت وضعیت.
چطور بفهمیم هر شریک چقدر طلبکار است؟
تراز هر شریک = مجموع آوردههایش منهای مجموع برداشتهایش. اگر مثبت باشد، شرکت به او بدهکار است؛ اگر منفی باشد، بیش از آوردهاش برداشت کرده. شرط درستبودن این عدد، ثبت لحظهای هر دو سمت است، نه جمعبندی آخر سال.
پسانداز کردن سود به نام شرکا چطور ثبت میشود؟
وقتی بخشی از پول را بهجای تقسیم، به پسانداز یا دارایی مثل طلا و دلار تبدیل میکنید، آن پول عملاً از دسترس شرکت خارج شده و به حساب شرکا رفته است. بهتر است همان لحظه بهعنوان برداشت ثبت شود تا موجودی نقدی واقعی بماند، و در زمان نقدشدن دوباره بهعنوان آورده برگردد.
شروع رایگان است و کارت بانکی نمی‌خواهد؛ یک پروژه بسازید و همین امروز اولین ثبت را انجام دهید.
رایگان شروع کنید — فقط با شماره موبایلمقالههای مرتبط
ثبت صورت وضعیت پیمانکار؛ از ناخالص تجمعی تا خالص قابل پرداخت
راهنمای ثبت صورت وضعیت پیمانکار: چرا مبلغ تجمعی نوشته میشود، کسورات تجمعی و دوره‌ای چه فرقی دارند و خالص قابل پرداخت چطور حساب میشود — با مثال عددی.
تقسیم پول بین پروژه‌ها؛ چطور بفهمیم پول رسیده کجا رفت
روش عملی تقسیم پول بین پروژه‌ها در شرکت‌های پیمانکاری: وصل‌کردن هر خرج به منبعش، کنترل پول خرج‌نشدهٔ دست سرپرست‌ها و جلوگیری از خرج بی‌محل — با مثال.
مدیریت چک‌های پیمانکاری؛ چطور سررسیدها را از دست ندهید
راهنمای مدیریت چک‌های پیمانکاری: ثبت چک صادرشده، پیگیری سررسید، تفاوت چک وصول‌شده و برگشتی، و اینکه چک پاس‌نشده چه بلایی سر موجودی می‌آورد.